Kệ kho thực phẩm: Các loại phổ biến và tiêu chuẩn thiết kế

Ngành thực phẩm và đồ uống (F&B) có những yêu cầu rất khắt khe về điều kiện bảo quản, vệ sinh và quản lý hàng tồn kho. Một hệ thống kệ kho thực phẩm được thiết kế phù hợp không chỉ giúp tối ưu diện tích lưu trữ mà còn hỗ trợ kiểm soát hạn sử dụng, giảm thất thoát và đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm như HACCP, GMP hay ISO 22000. 

Vậy kệ kho thực phẩm là gì, có những loại nào và cần đáp ứng các tiêu chuẩn thiết kế ra sao? Hãy cùng Au Viet Rack tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. Kệ kho thực phẩm là gì?

Kệ kho thực phẩm là hệ thống kệ lưu trữ chuyên dụng được thiết kế để bảo quản các loại thực phẩm, đồ uống, nguyên liệu chế biến và bao bì trong kho hàng. Khác với kệ kho thông thường, kệ kho thực phẩm không chỉ phải đảm bảo khả năng chịu tải mà còn đáp ứng các yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm, khả năng chống ăn mòn, dễ vệ sinh và hỗ trợ quản lý hàng hóa theo hạn sử dụng.

Trong ngành thực phẩm, chất lượng sản phẩm có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, côn trùng hoặc quá trình lưu kho không đúng cách. Vì vậy, hệ thống kệ đóng vai trò quan trọng trong việc tạo khoảng cách giữa hàng hóa với nền kho, giúp lưu thông không khí, thuận tiện cho việc vệ sinh, kiểm tra chất lượng và giảm nguy cơ nhiễm bẩn chéo.

Theo Codex General Principles of Food Hygiene (CXC 1-1969) của FAO/WHO, khu vực bảo quản thực phẩm cần được thiết kế để ngăn ngừa ô nhiễm, hạn chế sự xâm nhập của côn trùng và động vật gây hại, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc vệ sinh và bảo trì. Đây cũng là cơ sở để nhiều doanh nghiệp xây dựng kho thực phẩm theo các tiêu chuẩn HACCP và ISO 22000.

Vai trò của kệ kho thực phẩm

Một hệ thống kệ phù hợp mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp trong ngành thực phẩm:

• Tăng sức chứa kho hàng nhờ tận dụng tối đa chiều cao và diện tích nhà kho.
• Phân loại hàng hóa khoa học, giúp quản lý theo từng nhóm sản phẩm, lô sản xuất hoặc hạn sử dụng.
• Hỗ trợ nguyên tắc FIFO và FEFO, đặc biệt quan trọng đối với thực phẩm có thời hạn bảo quản ngắn.
• Giảm thất thoát và hư hỏng nhờ hạn chế hàng hóa tiếp xúc trực tiếp với nền kho và môi trường bên ngoài.
• Nâng cao hiệu quả xuất nhập hàng, rút ngắn thời gian tìm kiếm và kiểm kê.
• Đáp ứng yêu cầu kiểm tra, truy xuất nguồn gốc khi kết hợp với Barcode, QR Code hoặc hệ thống quản lý kho (WMS).

Có thể nói, hệ thống kệ không chỉ giúp lưu trữ hàng hóa mà còn là một phần quan trọng trong việc xây dựng chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Kệ kho thực phẩm

2. Tiêu chuẩn thiết kế kệ kho thực phẩm

Đối với ngành thực phẩm, việc lựa chọn hệ thống kệ không chỉ dựa trên tải trọng hay chi phí đầu tư mà còn phải đáp ứng các yêu cầu về vệ sinh, bảo quản và an toàn thực phẩm. Mặc dù các tiêu chuẩn như HACCP, ISO 22000:2018 hay Codex Alimentarius không quy định cụ thể từng loại kệ phải sử dụng, nhưng đều đưa ra các nguyên tắc về thiết kế khu vực lưu trữ nhằm hạn chế nguy cơ ô nhiễm và đảm bảo chất lượng sản phẩm trong suốt quá trình bảo quản.

Đảm bảo vệ sinh và an toàn thực phẩm

Một trong những yêu cầu quan trọng nhất đối với kệ kho thực phẩm là phải dễ vệ sinh và không làm ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.

Do đó, doanh nghiệp thường ưu tiên sử dụng kệ được sơn tĩnh điện chất lượng cao, mạ kẽm hoặc inox nhằm chống ăn mòn, hạn chế bong tróc sơn và giảm nguy cơ nhiễm bẩn. Bề mặt kệ cần bằng phẳng, dễ lau chùi và không tạo các vị trí tích tụ bụi bẩn hoặc nước đọng.

Theo Codex General Principles of Food Hygiene, khu vực bảo quản và thiết bị lưu trữ phải được thiết kế để dễ làm sạch, bảo trì, ngăn ngừa côn trùng xâm nhập và hạn chế ô nhiễm thực phẩm trong quá trình lưu kho.

Thiết kế chịu tải an toàn

Kệ kho thực phẩm cần được tính toán tải trọng dựa trên trọng lượng thực tế của pallet, thùng carton hoặc bao hàng.

Mỗi tầng kệ nên có biển tải trọng rõ ràng để người vận hành dễ dàng kiểm soát, tránh tình trạng xếp hàng vượt tải gây biến dạng hoặc mất an toàn. Đối với các kho sử dụng xe nâng, hệ thống kệ cũng cần được thiết kế phù hợp với chiều cao nâng, kích thước pallet và bán kính quay của xe.

Việc lựa chọn đúng tải trọng không chỉ giúp tăng tuổi thọ hệ thống mà còn giảm nguy cơ tai nạn lao động trong kho.

Phù hợp với điều kiện bảo quản

Không phải tất cả thực phẩm đều được bảo quản trong cùng một môi trường. Thực phẩm khô, đồ uống, rau củ, thực phẩm đông lạnh hay thủy hải sản đều có yêu cầu khác nhau về nhiệt độ và độ ẩm.

Do đó, vật liệu chế tạo kệ cần phù hợp với từng điều kiện vận hành:

• Kho thường: ưu tiên kệ thép sơn tĩnh điện.
• Kho mát: nên sử dụng sơn tĩnh điện chất lượng cao hoặc mạ kẽm.
• Kho lạnh, kho đông: ưu tiên kệ mạ kẽm nhúng nóng hoặc inox để tăng khả năng chống ăn mòn do môi trường nhiệt độ thấp và độ ẩm cao.

Việc lựa chọn đúng vật liệu giúp kéo dài tuổi thọ hệ thống và giảm chi phí bảo trì trong quá trình sử dụng.

Hỗ trợ quản lý theo FIFO và FEFO

Do thực phẩm đều có hạn sử dụng, nguyên tắc quản lý tồn kho đóng vai trò rất quan trọng.

Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp áp dụng:

• FIFO (First In - First Out): Nhập trước, xuất trước.
• FEFO (First Expired - First Out): Hết hạn trước, xuất trước.

Đặc biệt, FEFO được xem là phương pháp phù hợp hơn đối với ngành thực phẩm vì ưu tiên xuất những lô hàng có thời hạn sử dụng gần nhất, góp phần giảm nguy cơ hết hạn và hạn chế lãng phí. Các hướng dẫn của Codex và hệ thống HACCP cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của nhận diện lô hàng (Lot Identification) và luân chuyển tồn kho hợp lý để hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và thu hồi sản phẩm khi cần.

Dễ tích hợp hệ thống quản lý kho

Xu hướng chuyển đổi số đang được áp dụng mạnh mẽ trong ngành thực phẩm. Vì vậy, hệ thống kệ hiện đại cần hỗ trợ đánh mã vị trí lưu trữ và tích hợp với các công nghệ như:

• Barcode.
• QR Code.
• RFID.
• WMS (Warehouse Management System).

Việc số hóa vị trí lưu trữ giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian tìm kiếm hàng hóa, tăng độ chính xác khi kiểm kê và hỗ trợ truy xuất nguồn gốc theo yêu cầu của các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm như ISO 22000. Tiêu chuẩn này cũng nhấn mạnh việc kiểm soát toàn bộ chuỗi thực phẩm thông qua quản lý hệ thống, truyền thông thông tin và khả năng truy xuất xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Lưu ý: Các tiêu chuẩn HACCP, Codex và ISO 22000 không quy định bắt buộc doanh nghiệp phải sử dụng một loại kệ cụ thể. Điều quan trọng là hệ thống kệ phải đáp ứng yêu cầu về an toàn chịu tải, vệ sinh, điều kiện bảo quản và khả năng hỗ trợ quản lý hàng hóa, từ đó góp phần duy trì chất lượng thực phẩm và đáp ứng các yêu cầu kiểm tra, đánh giá của doanh nghiệp cũng như cơ quan quản lý.

3. Các loại kệ kho thực phẩm phổ biến hiện nay

Mỗi doanh nghiệp trong ngành thực phẩm sẽ có đặc điểm hàng hóa, quy mô kho và quy trình vận hành khác nhau. Vì vậy, không có một loại kệ nào phù hợp cho mọi mô hình kho. Việc lựa chọn hệ thống kệ cần dựa trên nhiều yếu tố như loại thực phẩm, tải trọng, số lượng SKU, điều kiện bảo quản (kho thường, kho mát, kho lạnh), phương thức xuất nhập và khả năng mở rộng trong tương lai.

Dưới đây là những loại kệ kho thực phẩm được sử dụng phổ biến hiện nay.

Kệ Selective

Kệ Selective là hệ thống được sử dụng nhiều nhất trong các kho thực phẩm nhờ khả năng truy cập trực tiếp 100% pallet. Mỗi pallet đều có vị trí riêng nên nhân viên hoặc xe nâng có thể lấy hàng mà không cần di chuyển các pallet khác.

Đây là ưu điểm rất quan trọng đối với ngành thực phẩm vì hầu hết sản phẩm đều có số lô (Lot Number) và hạn sử dụng. Khi áp dụng nguyên tắc FIFO (First In, First Out) hoặc FEFO (First Expired, First Out), doanh nghiệp có thể dễ dàng xuất đúng lô hàng cần thiết, giảm nguy cơ hàng tồn quá hạn và hạn chế lãng phí.

Ngoài ra, kệ Selective dễ dàng tích hợp với Barcode, QR Code hoặc hệ thống quản lý kho (WMS), giúp kiểm kê nhanh, truy xuất nguồn gốc và nâng cao hiệu quả quản lý.

Loại kệ này rất phù hợp với:

• Nhà máy chế biến thực phẩm.
• Kho FMCG.
• Kho siêu thị.
• Trung tâm phân phối.
• Kho có nhiều mã sản phẩm (SKU).

Kệ Double Deep

Kệ Double Deep là phiên bản cải tiến của kệ Selective, cho phép lưu trữ hai pallet theo chiều sâu. Nhờ giảm số lượng lối đi, hệ thống này có thể tăng sức chứa khoảng 30–40% so với kệ Selective trong cùng diện tích kho.

Đối với các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm hoặc đồ uống có số lượng pallet lớn nhưng không quá nhiều mã hàng, Double Deep là giải pháp giúp tối ưu diện tích mà vẫn đảm bảo hiệu quả lưu trữ.

Tuy nhiên, do pallet phía sau chỉ có thể lấy ra sau khi pallet phía trước được xuất, loại kệ này phù hợp hơn với các sản phẩm có vòng quay trung bình hoặc được sản xuất theo từng lô lớn.

Loại kệ này rất phù hợp với:

• Nhà máy thực phẩm.
• Nhà máy đồ uống.
• Kho thành phẩm.
• Kho có diện tích hạn chế.

Kệ Drive In

Nếu mục tiêu là tối đa hóa sức chứa, kệ Drive In là một trong những lựa chọn hiệu quả nhất. Hệ thống này cho phép xe nâng di chuyển trực tiếp vào bên trong dãy kệ để xếp và lấy pallet, từ đó giảm đáng kể diện tích dành cho lối đi.

Drive In đặc biệt phù hợp với các kho lưu trữ ít chủng loại thực phẩm nhưng số lượng lớn, chẳng hạn như nguyên liệu, bao bì hoặc hàng đông lạnh được sản xuất theo từng lô.

Do hoạt động theo nguyên tắc LIFO (Last In, First Out), Drive In phù hợp với những sản phẩm có thời hạn bảo quản dài hoặc các lô hàng có cùng ngày sản xuất và hạn sử dụng. Với các kho yêu cầu quản lý chặt theo FEFO, doanh nghiệp nên cân nhắc kết hợp thêm các giải pháp lưu trữ khác.

Loại kệ này rất phù hợp với:

• Kho nguyên liệu.
• Kho đông lạnh.
• Kho thực phẩm ít SKU.
• Kho có sản lượng lưu trữ lớn.

Radio Shuttle

Radio Shuttle là hệ thống kệ bán tự động sử dụng xe shuttle để đưa pallet vào và lấy pallet ra khỏi dãy kệ mà không cần xe nâng đi sâu vào bên trong.

So với Drive In, Radio Shuttle giúp tăng tốc độ nhập xuất hàng, giảm nguy cơ va chạm vào kết cấu kệ và nâng cao mức độ an toàn trong vận hành. Khi kết hợp với WMS, hệ thống còn hỗ trợ quản lý tồn kho theo từng lô hàng và hạn sử dụng, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc trong ngành thực phẩm.

Mặc dù chi phí đầu tư cao hơn các hệ thống truyền thống, Radio Shuttle là lựa chọn phù hợp cho các doanh nghiệp có lưu lượng xuất nhập lớn và định hướng tự động hóa kho hàng.

Loại kệ này rất phù hợp với:

• Trung tâm phân phối thực phẩm.
• Kho logistics.
• Kho lạnh quy mô lớn.
• Nhà máy chế biến thực phẩm.

Kệ trung tải

Đối với các kho lưu trữ thùng carton, bao nguyên liệu, gia vị hoặc sản phẩm đóng gói, kệ trung tải là giải pháp được sử dụng rất phổ biến.

Loại kệ này có tải trọng khoảng 200–800 kg mỗi tầng, cho phép nhân viên lấy hàng trực tiếp mà không cần xe nâng. Kết cấu mở giúp dễ quan sát nhãn hàng, hạn sử dụng và số lô, rất thuận tiện cho hoạt động Picking trong kho thực phẩm.

Ngoài ra, chiều cao các tầng có thể điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với nhiều kích thước thùng hàng khác nhau.

Phù hợp với:

• Kho nguyên liệu.
• Kho bán thành phẩm.
• Kho đóng gói.
• Kho thương mại điện tử.
• Siêu thị và cửa hàng bán lẻ.

Kệ sắt V lỗ

Kệ sắt V lỗ là giải pháp lưu trữ có chi phí đầu tư thấp, dễ lắp ráp và mở rộng khi cần.

Mặc dù không phù hợp với các kho công nghiệp tải trọng lớn, nhưng loại kệ này vẫn được sử dụng rộng rãi để lưu trữ gia vị, phụ gia thực phẩm, bao bì, dụng cụ sản xuất hoặc hàng mẫu.

Bề mặt sơn tĩnh điện giúp kệ hạn chế bám bụi, dễ vệ sinh và phù hợp với các khu vực phụ trợ trong nhà máy thực phẩm.

Loại kệ này rất phù hợp với:

• Kho phụ liệu.
• Kho bao bì.
• Kho vật tư.
• Kho hàng mẫu.
• Kho quy mô nhỏ.

4. Những lưu ý khi lựa chọn kệ kho thực phẩm

Trước khi đầu tư kệ kho thực phẩm, doanh nghiệp cần xem xét kỹ đặc tính hàng hóa, điều kiện kho và tần suất xuất nhập. Mỗi loại thực phẩm và mô hình kho sẽ phù hợp với giải pháp kệ khác nhau. Lựa chọn đúng ngay từ đầu giúp tối ưu không gian lưu trữ, nâng cao hiệu quả vận hành và hạn chế chi phí phát sinh trong quá trình sử dụng.

5. Kết luận

Hi vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ kệ kho thực phẩm là gì, các tiêu chuẩn thiết kế cũng như những loại kệ phổ biến đang được sử dụng trong ngành thực phẩm. Việc đầu tư đúng hệ thống kệ không chỉ giúp tối ưu diện tích lưu trữ mà còn hỗ trợ quản lý hàng hóa theo FIFO hoặc FEFO, nâng cao hiệu quả vận hành, giảm thất thoát và đáp ứng các yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm.

Nếu doanh nghiệp của bạn đang cần tư vấn và triển khai kệ kho thực phẩm, kệ kho lạnh, kệ Selective, Drive In, Mobile Rack, Radio Shuttle hoặc các giải pháp lưu trữ theo yêu cầu, Au Viet Rack là đơn vị chuyên thiết kế, sản xuất và lắp đặt hệ thống kệ kho hàng công nghiệp uy tín tại Việt Nam. 

Với đội ngũ kỹ sư giàu kinh nghiệm cùng năng lực sản xuất trực tiếp, Au Viet Rack sẽ tư vấn giải pháp phù hợp với từng mô hình kho, giúp doanh nghiệp tối ưu không gian lưu trữ, nâng cao hiệu suất vận hành và đầu tư hiệu quả trong dài hạn.

Doanh nghiệp có nhu cầu triển khai hoặc nâng cấp hệ thống kệ kho có thể liên hệ Au Viet Rack để được khảo sát và tư vấn giải pháp phù hợp.

• Hotline: 0933 733 011 - 0944 873 938
• Email: info@auvietrack.com
• Website: Auvietrack.com
• Văn phòng: Tầng 3, Tòa nhà An Phú Plaza, 117-119 Lý Chính Thắng, Phường Xuân Hòa, TP. HCM
• Nhà máy sản xuất: F5/70D, Ấp 6, Xã Hưng Long, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam