Kệ kho dược phẩm: Tiêu chuẩn GSP và các mẫu kệ phổ biến 2026

Kho dược phẩm không chỉ là nơi lưu trữ thuốc mà còn là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng dược. Một hệ thống kệ kho dược phẩm được thiết kế đúng tiêu chuẩn giúp bảo quản thuốc trong điều kiện tối ưu, hỗ trợ quản lý tồn kho theo nguyên tắc FIFO/FEFO và đáp ứng các yêu cầu của GSP (Good Storage Practices).

Trong bài viết này, Au Viet Rack sẽ giúp bạn hiểu rõ tiêu chuẩn đối với kệ kho dược và những mẫu kệ đang được sử dụng phổ biến tại bệnh viện, nhà máy dược và trung tâm phân phối thuốc.

1. Kệ kho dược phẩm là gì?

Kệ kho dược phẩm là hệ thống giá kệ được sử dụng để lưu trữ, bảo quản thuốc, nguyên liệu làm thuốc, vật tư y tế và các sản phẩm dược trong kho. Khác với các hệ thống kệ công nghiệp thông thường, kệ kho dược được thiết kế nhằm đáp ứng các yêu cầu về an toàn, vệ sinh, khả năng truy xuất và điều kiện bảo quản theo tiêu chuẩn GSP (Good Storage Practices - Thực hành tốt bảo quản thuốc).

Theo quy định của Bộ Y tế, hoạt động bảo quản thuốc không chỉ đơn thuần là lưu giữ hàng hóa mà còn bao gồm việc duy trì các điều kiện về nhiệt độ, độ ẩm, vệ sinh, phân loại, xuất nhập và kiểm soát chất lượng nhằm đảm bảo thuốc giữ nguyên chất lượng trong suốt quá trình lưu kho.

Vì vậy, hệ thống kệ trong kho dược không chỉ có nhiệm vụ nâng đỡ hàng hóa mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc:

• Bảo quản thuốc đúng điều kiện quy định.
• Tối ưu diện tích lưu trữ.
• Hỗ trợ quản lý tồn kho theo nguyên tắc FIFO hoặc FEFO.
• Giảm nguy cơ hư hỏng, nhiễm chéo và nhầm lẫn thuốc.
• Hỗ trợ kiểm kê, truy xuất và kiểm soát hạn sử dụng.

 

Tùy theo quy mô kho và đặc điểm hàng hóa, doanh nghiệp có thể lựa chọn nhiều loại kệ khác nhau như kệ trung tải, kệ Selective, kệ V lỗ, Mobile Rack, Drive In hoặc Radio Shuttle.

2. Tiêu chuẩn GSP đối với kệ kho dược phẩm

Trong ngành dược, việc đầu tư hệ thống kệ lưu trữ không chỉ nhằm tăng sức chứa mà còn phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng bảo quản thuốc.

Theo Thông tư số 36/2018/TT-BYT (được hợp nhất tại VBHN số 12/VBHN-BYT năm 2025), GSP (Good Storage Practices) là thực hành tốt bảo quản thuốc, nguyên liệu làm thuốc, được xây dựng dựa trên hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Mục tiêu của GSP là đảm bảo thuốc và nguyên liệu làm thuốc luôn duy trì chất lượng trong suốt quá trình bảo quản, lưu kho, vận chuyển và phân phối.

Đối với hệ thống kệ kho, mặc dù GSP không quy định bắt buộc phải sử dụng một loại kệ cụ thể, nhưng yêu cầu hệ thống lưu trữ phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về an toàn, vệ sinh, khả năng bảo quản và quản lý hàng hóa.

Kết cấu chắc chắn, chịu tải an toàn

Kệ kho dược cần được thiết kế đúng tải trọng, có kết cấu ổn định, không cong võng khi sử dụng và phù hợp với đặc điểm hàng hóa. Đối với các hệ thống kệ pallet, nên có biển tải trọng và được lắp đặt đúng kỹ thuật để đảm bảo an toàn trong quá trình vận hành.

Dễ vệ sinh, chống ăn mòn

Bề mặt kệ nên được xử lý bằng sơn tĩnh điện, mạ kẽm hoặc inox tùy môi trường sử dụng. Kệ cần hạn chế bám bụi, không rỉ sét và dễ vệ sinh nhằm đáp ứng yêu cầu bảo quản thuốc.

Bố trí khoa học, dễ quản lý

Hệ thống kệ cần hỗ trợ phân chia các khu vực như khu tiếp nhận, khu bảo quản, khu biệt trữ, khu thuốc chờ kiểm nghiệm hoặc thuốc thu hồi, đồng thời tạo lối đi thuận tiện cho việc kiểm tra, nhập xuất và vệ sinh kho.

Hỗ trợ truy xuất theo FIFO và FEFO

Kho dược hiện nay thường kết hợp hệ thống kệ với mã vạch (Barcode), QR Code hoặc phần mềm quản lý kho (WMS) để theo dõi từng lô thuốc. Bên cạnh nguyên tắc FIFO (Nhập trước - Xuất trước), ngành dược ưu tiên áp dụng FEFO (Hết hạn trước - Xuất trước) nhằm giảm nguy cơ thuốc quá hạn và đảm bảo chất lượng trong quá trình phân phối.

Lưu ý: GSP không quy định bắt buộc phải sử dụng một loại kệ kho cụ thể. Điều quan trọng là hệ thống kệ phải phù hợp với điều kiện bảo quản, tải trọng, quy trình vận hành và hỗ trợ quản lý thuốc theo đúng yêu cầu của GSP và nguyên tắc FEFO/FIFO.

3. Các mẫu kệ kho dược phẩm phổ biến hiện nay

Hiện nay không có một loại kệ kho dược phẩm cố định cho mọi doanh nghiệp. Tùy vào quy mô kho, chủng loại thuốc (SKU), tải trọng hàng hóa, điều kiện bảo quản và phương thức vận hành mà doanh nghiệp có thể lựa chọn hệ thống kệ phù hợp.

Dưới đây là những mẫu kệ được sử dụng phổ biến trong các nhà máy dược, trung tâm phân phối thuốc, bệnh viện và kho đạt tiêu chuẩn GSP.

Loại kệ	Đặc điểm nổi bật	Phù hợp với
Kệ Selective	Truy xuất trực tiếp từng pallet	Kho phân phối dược phẩm, kho nhiều SKU
Kệ trung tải	Lưu trữ thùng carton, hộp thuốc	Kho thuốc, bệnh viện, nhà thuốc
Kệ V lỗ	Chi phí thấp, dễ lắp ráp	Kho nhỏ, phòng vật tư y tế
Kệ Double Deep	Tăng mật độ lưu trữ	Kho có diện tích hạn chế
Kệ Drive In	Lưu trữ số lượng lớn cùng một loại thuốc	Kho nguyên liệu, kho thành phẩm
Mobile Rack	Tiết kiệm diện tích	Kho lạnh, kho dược mật độ cao
Radio Shuttle	Bán tự động, năng suất cao	Trung tâm phân phối và kho dược quy mô lớn

Kệ Selective

Kệ Selective là hệ thống được sử dụng phổ biến nhất trong ngành dược hiện nay. Ưu điểm lớn nhất của loại kệ này là cho phép truy cập trực tiếp 100% vị trí pallet, giúp nhân viên dễ dàng nhập, xuất và kiểm tra từng lô thuốc mà không cần di chuyển các pallet khác.

Đây là đặc điểm rất quan trọng đối với kho dược vì mỗi pallet thường tương ứng với một lô sản xuất (Batch/Lot) hoặc một thời hạn sử dụng khác nhau. Khi cần xuất hàng theo nguyên tắc FIFO hoặc FEFO, nhân viên có thể nhanh chóng lấy đúng pallet cần thiết, giảm nguy cơ nhầm lẫn và tiết kiệm thời gian thao tác.

Ngoài ra, kệ Selective có khả năng kết hợp với mã vạch (Barcode), QR Code hoặc phần mềm quản lý kho (WMS) để quản lý vị trí lưu trữ, truy xuất nguồn gốc và kiểm kê nhanh chóng.

Phù hợp với:

• Trung tâm phân phối thuốc.
• Kho GSP.
• Kho GDP.
• Nhà máy sản xuất dược phẩm.
• Kho có nhiều mã thuốc (SKU).

 

Kệ trung tải

Đối với các kho lưu trữ thùng carton thuốc, hộp thuốc, vật tư y tế hoặc thiết bị y tế, kệ trung tải là lựa chọn được sử dụng nhiều nhất.

Loại kệ này có tải trọng phổ biến từ 100-600 kg/tầng, phù hợp với việc lấy hàng thủ công mà không cần sử dụng xe nâng. Mỗi tầng có thể điều chỉnh khoảng cách linh hoạt để phù hợp với kích thước của từng loại thùng thuốc hoặc vật tư y tế.

Nhờ kết cấu mở và không bị che khuất, nhân viên có thể dễ dàng quan sát nhãn hàng, số lô và hạn sử dụng trên từng thùng thuốc. Điều này giúp quá trình kiểm kê, kiểm tra hạn dùng và xuất hàng theo nguyên tắc FEFO diễn ra nhanh chóng và chính xác.

Phù hợp với:

• Kho bệnh viện.
• Kho nhà thuốc.
• Trung tâm y tế.
• Kho vật tư tiêu hao.
• Kho phụ kiện và thiết bị y tế.

 

Kệ sắt V lỗ

Kệ sắt V lỗ là giải pháp lưu trữ có chi phí đầu tư thấp, kết cấu đơn giản và dễ dàng tháo lắp hoặc mở rộng khi cần.

Mặc dù không phù hợp với các kho công nghiệp có tải trọng lớn, nhưng kệ V lỗ vẫn được sử dụng khá phổ biến tại các nhà thuốc, phòng khám, phòng vật tư y tế hoặc kho lưu trữ hồ sơ dược.

Ưu điểm của loại kệ này là giúp phân chia hàng hóa theo từng ngăn riêng biệt, thuận tiện cho việc sắp xếp thuốc, vật tư hoặc hồ sơ. Bề mặt kệ được sơn tĩnh điện nên dễ vệ sinh và phù hợp với môi trường yêu cầu sạch sẽ.

Phù hợp với:

• Nhà thuốc.
• Phòng khám.
• Kho vật tư quy mô nhỏ.
• Kho hồ sơ và tài liệu dược.

 

Kệ Double Deep

Kệ Double Deep là phiên bản cải tiến của kệ Selective, cho phép lưu trữ hai pallet theo chiều sâu thay vì một pallet.

Nhờ giảm số lượng lối đi, hệ thống này có thể tăng sức chứa kho thêm khoảng 30–40% so với Selective trong cùng diện tích. Đây là lựa chọn phù hợp với các doanh nghiệp dược có lượng hàng lớn nhưng vẫn cần quản lý theo từng lô sản phẩm.

Tuy nhiên, do pallet phía sau chỉ được lấy sau khi pallet phía trước được xuất, Double Deep phù hợp hơn với các nhóm thuốc có vòng quay trung bình và số lượng lưu trữ lớn.

Phù hợp với:

• Nhà máy sản xuất thuốc.
• Kho thành phẩm.
• Kho nguyên liệu.
• Kho có diện tích hạn chế.

 

Kệ Drive In

Kệ Drive In được thiết kế để xe nâng đi trực tiếp vào bên trong dãy kệ nhằm xếp hoặc lấy pallet.

Ưu điểm lớn nhất là mật độ lưu trữ rất cao, giúp tận dụng tối đa diện tích kho. Hệ thống này đặc biệt phù hợp với các kho bảo quản ít chủng loại thuốc nhưng số lượng pallet lớn, chẳng hạn như nguyên liệu dược, bao bì hoặc một số dòng sản phẩm sản xuất theo lô.

Do đặc điểm hoạt động theo nguyên tắc LIFO (Last In, First Out), Drive In thường không phải là lựa chọn tối ưu cho những kho cần quản lý nghiêm ngặt theo FEFO đối với nhiều lô thuốc có hạn sử dụng khác nhau.

Phù hợp với:

• Kho nguyên liệu.
• Kho bao bì.
• Kho thành phẩm số lượng lớn.
• Kho có ít mã hàng.

 

Mobile Rack

Mobile Rack là hệ thống kệ di động hoạt động trên ray dẫn hướng, cho phép các dãy kệ dịch chuyển để tạo lối đi khi cần lấy hàng.

Nhờ chỉ duy trì một hoặc hai lối đi, Mobile Rack có thể tăng sức chứa lên đến 80–90% diện tích kho, đồng thời vẫn đảm bảo khả năng truy cập trực tiếp từng pallet.

Đây là giải pháp được nhiều doanh nghiệp lựa chọn cho kho lạnh dược phẩm, kho vaccine hoặc kho sinh phẩm vì chi phí đầu tư cho hệ thống làm lạnh rất cao. Việc tăng sức chứa giúp giảm diện tích cần làm lạnh, từ đó tiết kiệm đáng kể chi phí vận hành.

Phù hợp với:

• Kho lạnh.
• Kho vaccine.
• Kho sinh phẩm.
• Kho có diện tích hạn chế.

 

Radio Shuttle

Radio Shuttle là hệ thống lưu trữ bán tự động sử dụng xe shuttle chạy trên ray để đưa pallet vào và lấy pallet ra khỏi kệ.

So với Drive In truyền thống, Radio Shuttle giúp giảm sự phụ thuộc vào xe nâng, tăng tốc độ nhập xuất và hạn chế va chạm làm hư hỏng kết cấu kệ.

Đối với ngành dược, Radio Shuttle đặc biệt phù hợp với các trung tâm phân phối hoặc kho thành phẩm có lưu lượng hàng lớn, nơi yêu cầu xử lý hàng hóa nhanh nhưng vẫn đảm bảo quản lý theo từng lô và hạn sử dụng khi kết hợp với hệ thống WMS.

Mặc dù chi phí đầu tư ban đầu cao hơn các hệ thống thông thường, Radio Shuttle mang lại hiệu quả rõ rệt về năng suất, độ an toàn và khả năng mở rộng trong dài hạn.

Phù hợp với:

• Trung tâm logistics dược phẩm.
• Kho thành phẩm quy mô lớn.
• Trung tâm phân phối thuốc.
• Kho tự động và bán tự động.

 

Lời khuyên: Không có loại kệ nào là "tốt nhất" cho mọi kho dược. Việc lựa chọn nên dựa trên quy mô kho, số lượng SKU, tải trọng hàng hóa, điều kiện bảo quản (nhiệt độ, độ ẩm), phương thức xuất nhập (FIFO/FEFO) và mức độ tự động hóa. Trong thực tế, nhiều kho dược kết hợp kệ Selective cho pallet, kệ trung tải cho thùng carton và Mobile Rack hoặc Radio Shuttle cho khu vực kho lạnh nhằm tối ưu cả sức chứa lẫn hiệu quả vận hành.

4. Tiêu chí lựa chọn kệ kho dược phẩm

Việc lựa chọn hệ thống kệ phù hợp không chỉ giúp tối ưu diện tích lưu trữ mà còn góp phần đảm bảo chất lượng thuốc, nâng cao hiệu quả quản lý và đáp ứng các yêu cầu của tiêu chuẩn GSP. Dưới đây là những tiêu chí quan trọng doanh nghiệp cần cân nhắc trước khi đầu tư hệ thống kệ kho dược.

Phù hợp với tải trọng và đặc tính hàng hóa

Mỗi loại thuốc hoặc vật tư y tế có quy cách đóng gói và trọng lượng khác nhau. Vì vậy, tải trọng của từng tầng kệ cần được tính toán dựa trên khối lượng thực tế của pallet hoặc thùng hàng, thay vì chỉ lựa chọn theo độ dày thép.

Đối với kho sử dụng xe nâng, hệ thống kệ cũng cần được thiết kế phù hợp với chiều cao nâng, loại pallet và tải trọng làm việc nhằm đảm bảo an toàn trong quá trình vận hành.

Hỗ trợ quản lý theo FIFO và FEFO

Theo hướng dẫn Good Storage and Distribution Practices của WHO, thuốc cần được quản lý theo nguyên tắc luân chuyển phù hợp, trong đó FEFO (First Expired, First Out) được ưu tiên đối với các sản phẩm có hạn sử dụng để hạn chế nguy cơ tồn kho quá hạn. Vì vậy, hệ thống kệ nên cho phép truy xuất trực tiếp từng pallet hoặc từng vị trí lưu trữ, giúp việc kiểm tra số lô và hạn dùng diễn ra nhanh chóng. (Nguồn: WHO Technical Report Series No. 1025, Annex 7 – Good Storage and Distribution Practices.)

Phù hợp với điều kiện bảo quản

Không phải mọi loại thuốc đều được bảo quản trong cùng một điều kiện. Một số sản phẩm chỉ cần lưu trữ ở nhiệt độ phòng, trong khi vaccine, sinh phẩm hoặc thuốc sinh học có thể yêu cầu kho lạnh từ 2-8°C hoặc các điều kiện bảo quản đặc biệt.

Do đó, vật liệu chế tạo kệ cũng cần phù hợp với môi trường sử dụng. Với kho lạnh hoặc khu vực có độ ẩm cao, doanh nghiệp nên ưu tiên kệ được mạ kẽm, sơn tĩnh điện chất lượng cao hoặc inox để tăng khả năng chống ăn mòn và kéo dài tuổi thọ.

Dễ mở rộng và tích hợp hệ thống quản lý kho

Xu hướng chuyển đổi số trong ngành dược đang thúc đẩy việc ứng dụng Barcode, QR Code, RFID và phần mềm quản lý kho (WMS) nhằm nâng cao khả năng truy xuất và giảm sai sót khi xuất nhập hàng. Vì vậy, hệ thống kệ nên được thiết kế với mã hóa vị trí rõ ràng, thuận tiện cho việc tích hợp với các phần mềm quản lý hiện đại và dễ dàng mở rộng khi quy mô kho tăng lên.

5. Những lưu ý khi thiết kế kho dược đạt chuẩn

Bên cạnh việc lựa chọn đúng loại kệ, thiết kế tổng thể kho dược cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng bảo quản thuốc và hiệu quả vận hành. Theo hướng dẫn GSP của Bộ Y tế và WHO, kho bảo quản cần được bố trí khoa học để hạn chế nhầm lẫn, thuận tiện cho kiểm tra và đảm bảo điều kiện lưu trữ trong suốt vòng đời sản phẩm.

Bố trí mặt bằng khoa học

Một kho dược tiêu chuẩn nên được phân chia thành các khu vực chức năng riêng biệt như khu tiếp nhận hàng, khu kiểm tra chất lượng, khu biệt trữ, khu bảo quản chính, khu thuốc trả về và khu thuốc chờ tiêu hủy. Việc phân khu rõ ràng giúp hạn chế nhầm lẫn giữa các lô thuốc và hỗ trợ truy xuất khi cần thiết.

Một quy trình lưu chuyển hàng hóa phổ biến trong kho dược có thể được bố trí theo trình tự sau:

 

Thiết kế theo luồng một chiều giúp giảm giao cắt giữa hàng nhập và hàng xuất, từ đó nâng cao hiệu quả vận hành.

Đảm bảo điều kiện môi trường bảo quản

Theo hướng dẫn GSP, kho dược cần được theo dõi và kiểm soát các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ ẩm và thông gió phù hợp với yêu cầu bảo quản của từng loại thuốc. Đối với các khu vực bảo quản đặc biệt như vaccine hoặc sinh phẩm, hệ thống giám sát nhiệt độ cần được theo dõi liên tục và có cảnh báo khi vượt ngưỡng cho phép. (Nguồn: Bộ Y tế - VBHN số 12/VBHN-BYT năm 2025; WHO Technical Report Series No. 1025.)

Thiết kế lối đi phù hợp

Khoảng cách giữa các dãy kệ cần đáp ứng yêu cầu vận hành của xe nâng hoặc nhân viên lấy hàng, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc kiểm kê, vệ sinh và bảo trì hệ thống. Lối đi thông thoáng cũng góp phần giảm nguy cơ va chạm với kệ và nâng cao mức độ an toàn trong kho.

Tăng khả năng truy xuất và kiểm soát tồn kho

Mỗi dãy kệ, tầng kệ và ô lưu trữ nên được đánh mã vị trí rõ ràng để kết hợp với Barcode, QR Code hoặc WMS. Điều này giúp rút ngắn thời gian tìm kiếm hàng hóa, hỗ trợ kiểm kê nhanh và đảm bảo việc xuất thuốc theo đúng nguyên tắc FEFO hoặc FIFO.

Đảm bảo an toàn và phòng cháy chữa cháy

 

Kho dược cần được trang bị hệ thống phòng cháy chữa cháy theo quy định hiện hành, đồng thời bố trí biển chỉ dẫn, lối thoát hiểm và camera giám sát tại các khu vực quan trọng. Ngoài ra, hệ thống kệ cần được kiểm tra định kỳ về tải trọng, liên kết và tình trạng kết cấu để đảm bảo an toàn trong quá trình sử dụng.

6. Câu hỏi thường gặp

Kệ kho dược có bắt buộc bằng inox không?

Không. Phần lớn kho dược hiện nay sử dụng kệ thép sơn tĩnh điện hoặc mạ kẽm. Inox thường được lựa chọn cho các khu vực có độ ẩm cao, kho lạnh hoặc môi trường yêu cầu chống ăn mòn đặc biệt.

Kho GSP có bắt buộc dùng một loại kệ nhất định không?

Không. GSP không quy định bắt buộc một loại kệ cụ thể mà yêu cầu hệ thống lưu trữ phải đáp ứng các tiêu chuẩn về an toàn, vệ sinh, khả năng bảo quản và quản lý thuốc theo đúng quy định.

Kệ nào phù hợp nhất cho kho dược?

Điều này phụ thuộc vào quy mô kho, tải trọng, số lượng SKU và phương thức vận hành. Trong thực tế, kệ Selective và kệ trung tải là hai giải pháp được sử dụng phổ biến nhất tại các kho dược vì đáp ứng tốt khả năng truy xuất hàng hóa, linh hoạt trong quản lý tồn kho và phù hợp với nguyên tắc FIFO/FEFO.

7. Kết luận

Hi vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ kệ kho dược phẩm là gì, các yêu cầu của tiêu chuẩn GSP cũng như những mẫu kệ đang được sử dụng phổ biến trong ngành dược. Việc lựa chọn đúng hệ thống kệ không chỉ giúp tối ưu diện tích lưu trữ mà còn góp phần đảm bảo chất lượng thuốc, nâng cao hiệu quả quản lý kho và đáp ứng các yêu cầu kiểm tra của cơ quan quản lý.

Nếu doanh nghiệp của bạn đang cần thiết kế và lắp đặt hệ thống kệ kho dược phẩm đạt chuẩn, Au Viet Rack cung cấp các giải pháp như kệ Selective, kệ trung tải, Double Deep, Mobile Rack, Radio Shuttle... được thiết kế theo tải trọng và đặc điểm từng kho. Đội ngũ kỹ thuật sẽ khảo sát thực tế, tư vấn layout tối ưu và lựa chọn cấu hình phù hợp nhằm đáp ứng yêu cầu vận hành, quản lý tồn kho và tiêu chuẩn GSP trong ngành dược.