LIFO là gì? Ưu nhược điểm và cách áp dụng trong kho hàng

Trong quản lý kho, thứ tự nhập và xuất hàng ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ xử lý, khả năng tận dụng diện tích và chất lượng hàng tồn. Bên cạnh FIFO và FEFO, LIFO là phương pháp thường được sử dụng trong các kho chứa hàng đồng nhất, có độ bền cao và ít bị ảnh hưởng bởi thời gian lưu trữ.

Vậy LIFO là gì, phù hợp với loại hàng nào và nên kết hợp với hệ thống kệ ra sao? Bài viết dưới đây sẽ giúp doanh nghiệp hiểu rõ nguyên lý, ưu nhược điểm và cách áp dụng LIFO trong thực tế.

1. LIFO là gì?

LIFO là viết tắt của cụm từ Last In, First Out, nghĩa là “nhập sau - xuất trước”. Theo nguyên tắc này, lô hàng được đưa vào kho gần nhất sẽ được ưu tiên lấy ra trước những lô đã nhập từ trước.

Ví dụ, một kho lần lượt nhập ba lô hàng vào ngày 5, 10 và 15. Khi có yêu cầu xuất hàng, lô nhập ngày 15 sẽ được lấy trước, sau đó đến lô ngày 10 và cuối cùng mới đến lô ngày 5.

Trong quản lý kho, LIFO thường xuất hiện khi hàng được xếp chồng hoặc lưu trữ sâu trong cùng một dãy. Hàng mới nằm gần vị trí lấy, còn hàng cũ nằm phía trong hoặc phía dưới. Vì vậy, việc lấy lô mới trước giúp giảm thao tác di chuyển và tăng mật độ lưu trữ.

LIFO phù hợp với hàng hóa:

• Có độ bền cao và ít hư hỏng.
• Không có hạn sử dụng hoặc thời hạn bảo quản dài.
• Đồng nhất về chủng loại và kích thước.
• Được nhập xuất theo lô lớn.
• Không yêu cầu truy xuất từng pallet liên tục.

 

Một số mặt hàng có thể áp dụng gồm sắt thép, vật liệu xây dựng, phụ tùng cơ khí, hàng kim khí và nguyên vật liệu công nghiệp có đặc tính ổn định.

2. Nguyên tắc hoạt động của LIFO

LIFO vận hành theo trình tự ngược với FIFO. Hàng mới nhập được đặt tại vị trí dễ tiếp cận nhất và trở thành lô đầu tiên được lấy khi xuất kho.

Quy trình cơ bản gồm:

• Hàng hóa được kiểm tra và ghi nhận khi nhập kho.
• Lô mới được xếp phía trước, phía trên hoặc gần cửa lấy hàng.
• Mã lô, ngày nhập và vị trí được cập nhật vào hệ thống.
• Khi xuất kho, nhân viên ưu tiên lô được nhập gần nhất.
• Sau khi lô mới được lấy hết, các lô cũ hơn mới được tiếp cận.
• Hàng tồn lâu phải được kiểm tra định kỳ để tránh bị bỏ quên.

 

Ví dụ, với kệ Drive In một cửa, xe nâng đưa pallet vào theo chiều sâu. Pallet nhập trước được đặt sâu bên trong, trong khi pallet nhập sau nằm gần cửa kệ. Khi xuất hàng, xe nâng lấy pallet ngoài cùng trước nên hệ thống vận hành theo LIFO.

Nguyên tắc này giúp giảm số lượng lối đi và hạn chế việc di chuyển nhiều pallet để lấy hàng. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải kiểm soát tuổi tồn kho để các lô cũ không bị lưu trữ quá lâu.

3. Đặc điểm của phương pháp LIFO

LIFO có những đặc điểm nổi bật sau:

• Lô nhập gần nhất được ưu tiên xuất trước.
• Hàng mới thường nằm ở vị trí dễ tiếp cận.
• Phù hợp với hệ thống lưu trữ chiều sâu hoặc xếp chồng.
• Giảm số lượng lối đi trong kho.
• Khả năng tiếp cận trực tiếp từng pallet thấp hơn kệ Selective.
• Phù hợp với kho ít mã hàng nhưng số lượng mỗi mã lớn.
• Hỗ trợ tăng mật độ lưu trữ trên cùng diện tích.
• Đòi hỏi kiểm soát chặt hàng tồn lâu.
• Không phù hợp với sản phẩm dễ hư hỏng hoặc có hạn dùng ngắn.

 

LIFO có thể mang lại hiệu quả cao nếu hàng hóa đồng nhất và được xuất theo từng lô. Ngược lại, phương pháp này dễ gây khó khăn khi kho chứa nhiều SKU hoặc thường xuyên phải lấy một pallet cụ thể nằm sâu bên trong.

4. Ưu và nhược điểm của LIFO

Ưu điểm của LIFO

• Tăng tốc độ xuất hàng: Pallet nhập gần nhất nằm gần vị trí lấy nên xe nâng có thể tiếp cận nhanh.
• Giảm thao tác di chuyển: Không cần đưa nhiều lô hàng ra ngoài để lấy pallet mới.
• Tối ưu diện tích kho: Phù hợp với kệ lưu trữ sâu, giúp giảm số lượng lối đi.
• Tăng mật độ lưu trữ: Nhiều pallet có thể được bố trí liên tục trong cùng một dãy.
• Tiết kiệm chi phí mặt bằng: Doanh nghiệp có thể lưu trữ nhiều hàng hơn trên diện tích hiện có.
• Phù hợp với hàng đồng nhất: Quản lý thuận tiện khi mỗi dãy chỉ lưu một mã hàng.
• Hạn chế xe nâng di chuyển sâu: Với kệ Push Back hoặc Radio Shuttle, pallet được đưa đến vị trí bằng ray hoặc robot.
• Hỗ trợ kho lạnh: Mật độ lưu trữ cao giúp giảm không gian cần làm lạnh trên mỗi pallet.

Nhược điểm của LIFO

• Hàng cũ dễ tồn lâu: Lô nhập trước nằm sâu bên trong và chỉ được lấy khi hàng mới đã xuất hết.
• Không phù hợp với hàng có hạn sử dụng: Sản phẩm có thể hết hạn hoặc suy giảm chất lượng trước khi được lấy.
• Khó tiếp cận từng pallet: Nhân viên không thể lấy tùy ý một pallet nằm giữa hoặc phía trong.
• Hạn chế số lượng mã hàng: Mỗi dãy nên chứa một mã sản phẩm để tránh xáo trộn.
• Quản lý tồn kho phức tạp: Cần theo dõi thời gian lưu trữ để phát hiện lô tồn quá lâu.
• Rủi ro khi nhu cầu thay đổi: Nếu hàng mới liên tục được bổ sung, hàng cũ có thể không được xuất.
• Không phù hợp với kho cần truy xuất linh hoạt: Những đơn hàng yêu cầu đúng mã lô có thể làm phát sinh thao tác đảo hàng.

 

Tiêu chí	Ưu điểm	Hạn chế
Tốc độ xuất hàng	Lấy nhanh pallet ngoài cùng	Khó lấy pallet nằm sâu
Mật độ lưu trữ	Cao, giảm diện tích lối đi	Khả năng tiếp cận thấp
Loại hàng	Phù hợp hàng bền, đồng nhất	Không phù hợp hàng dễ hỏng
Quản lý SKU	Hiệu quả với ít mã hàng	Khó vận hành khi nhiều mã
Chi phí kho	Tối ưu mặt bằng	Cần kiểm soát tồn lâu

5. Khi nào nên và không nên áp dụng LIFO?

Khi nào nên áp dụng LIFO?

Doanh nghiệp có thể lựa chọn LIFO trong những trường hợp:

• Hàng hóa không có hạn sử dụng hoặc thời gian bảo quản dài.
• Hàng ít bị giảm chất lượng trong quá trình lưu kho.
• Kho chứa số lượng lớn sản phẩm đồng nhất.
• Mỗi dãy kệ có thể dành riêng cho một mã hàng.
• Hàng được nhập và xuất theo lô lớn.
• Kho cần tăng mật độ lưu trữ.
• Diện tích mặt bằng hạn chế hoặc chi phí kho cao.
• Không cần tiếp cận trực tiếp mọi pallet.
• Tần suất xuất nhập ổn định và dễ dự báo.

 

LIFO thường phù hợp với kho cơ khí, vật liệu xây dựng, nguyên liệu công nghiệp, hàng kim loại và một số kho thành phẩm có vòng đời dài.

Khi nào không nên áp dụng LIFO?

Không nên sử dụng LIFO nếu:

• Hàng có hạn sử dụng ngắn.
• Sản phẩm dễ hư hỏng hoặc biến chất.
• Hàng cần quản lý nghiêm ngặt theo ngày sản xuất.
• Kho có nhiều mã sản phẩm nhưng số lượng mỗi mã thấp.
• Khách hàng thường yêu cầu đúng lô sản xuất.
• Cần tiếp cận trực tiếp từng pallet.
• Giá trị hoặc chất lượng hàng giảm nhanh theo thời gian.
• Doanh nghiệp chưa có quy trình theo dõi tuổi tồn kho.

 

Đối với thực phẩm, dược phẩm và mỹ phẩm, FIFO hoặc FEFO thường là lựa chọn phù hợp hơn. FIFO ưu tiên lô nhập trước, trong khi FEFO ưu tiên lô có ngày hết hạn sớm nhất.

6. Các loại kệ phù hợp với nguyên tắc LIFO

Kệ Drive In

Kệ Drive In cho phép xe nâng đi trực tiếp vào trong dãy để đặt và lấy pallet. Hệ thống thường chỉ có một đầu nhập – xuất nên pallet đưa vào sau nằm gần cửa và được lấy trước.

Drive In phù hợp với kho có ít mã hàng, số lượng pallet lớn và không yêu cầu tiếp cận trực tiếp từng vị trí. Đây là một trong những hệ thống kệ điển hình vận hành theo LIFO.

Kệ Double Deep

Kệ Double Deep bố trí hai pallet theo chiều sâu. Pallet bên ngoài phải được lấy trước khi tiếp cận pallet phía trong, do đó từng cặp vị trí thường vận hành theo LIFO.

Loại kệ này có mật độ lưu trữ cao hơn Selective nhưng yêu cầu Reach Truck hoặc xe nâng có càng nâng chuyên dụng.

Kệ Radio Shuttle

Radio Shuttle sử dụng robot di chuyển pallet bên trong mỗi dãy. Nếu pallet được nhập và xuất tại cùng một đầu, hệ thống sẽ vận hành theo LIFO. Nếu bố trí đầu nhập và đầu xuất riêng biệt, hệ thống có thể chuyển sang FIFO.

Kệ Push Back

Kệ Push Back sử dụng xe trượt hoặc con lăn đặt nghiêng. Khi pallet mới được đưa vào, nó đẩy các pallet cũ sâu hơn vào trong. Khi lấy pallet ngoài cùng, các pallet phía sau tự động trượt về phía trước.

Hệ thống giúp xe nâng không phải đi vào lòng kệ nhưng vẫn duy trì mật độ lưu trữ cao và vận hành theo nguyên tắc nhập sau - xuất trước.

7. Hướng dẫn áp dụng LIFO trong kho hàng

Bước 1: Đánh giá đặc điểm hàng hóa

Xác định sản phẩm có hạn dùng hay không, chất lượng có thay đổi theo thời gian và có thể lưu kho trong bao lâu. Không áp dụng LIFO chỉ vì muốn tăng sức chứa.

Bước 2: Phân loại SKU

Mỗi dãy lưu trữ sâu nên dành cho một mã hàng hoặc một nhóm hàng hoàn toàn tương thích. Không nên đặt nhiều SKU trong cùng một dãy vì pallet phía trong sẽ bị chặn.

Tìm hiểu thêm: SKU là gì

Bước 3: Thiết kế layout

Tính toán số dãy, chiều sâu, số tầng, tải trọng và lối đi xe nâng. Layout phải phù hợp với tốc độ nhập xuất và số lượng pallet của từng mã hàng.

Bước 4: Gắn mã lô và vị trí

Mỗi pallet vẫn cần có mã sản phẩm, mã lô, ngày nhập và vị trí lưu trữ. LIFO không có nghĩa là doanh nghiệp có thể bỏ qua việc theo dõi hàng cũ.

Bước 5: Thiết lập quy tắc xuất hàng

Phần mềm hoặc phiếu lấy hàng phải chỉ định đúng pallet nhập gần nhất. Trường hợp cần lấy lô cũ hơn phải có quy trình xử lý ngoại lệ rõ ràng.

Bước 6: Theo dõi tuổi tồn kho

Doanh nghiệp cần lập báo cáo về số ngày lưu kho, lô hàng lâu chưa xuất và tỷ lệ luân chuyển. Hàng tồn quá lâu nên được cảnh báo để có kế hoạch xử lý.

Bước 7: Kiểm tra hệ thống kệ

Kệ Drive In, Push Back và Radio Shuttle cần được kiểm tra định kỳ tại chân trụ, rail, thanh giằng và phụ kiện bảo vệ. Đặc biệt, xe nâng đi vào lòng kệ Drive In làm tăng nguy cơ va chạm nếu vận hành không đúng kỹ thuật.

8. Ví dụ áp dụng LIFO trong thực tế

Một kho cơ khí lần lượt nhập ba lô vòng bi cùng quy cách:

• Lô A: 100 pallet nhập ngày 5.
• Lô B: 80 pallet nhập ngày 10.
• Lô C: 120 pallet nhập ngày 15.

 

Nếu có yêu cầu xuất 150 pallet, kho sẽ lấy toàn bộ 120 pallet của lô C trước, sau đó lấy thêm 30 pallet thuộc lô B. Hàng còn lại gồm 50 pallet lô B và 100 pallet lô A.

Nếu các pallet được lưu trữ trên kệ Drive In, lô A sẽ nằm sâu nhất, tiếp đến lô B và lô C nằm gần cửa. Cách bố trí này giúp xe nâng lấy lô C mà không cần di chuyển lô A hoặc B.

Tuy nhiên, nếu lô A liên tục bị hàng mới che chắn, thời gian tồn kho sẽ tăng. Doanh nghiệp cần giới hạn số lần bổ sung liên tục hoặc chủ động giải phóng dãy để kiểm tra và luân chuyển lô cũ.

9. Những sai lầm thường gặp khi áp dụng LIFO

• Áp dụng LIFO cho thực phẩm, dược phẩm hoặc hàng dễ hư hỏng.
• Để nhiều mã hàng khác nhau trong cùng một dãy kệ sâu.
• Không theo dõi ngày nhập vì cho rằng chỉ cần lấy pallet ngoài cùng.
• Liên tục bổ sung hàng mới khiến lô cũ không bao giờ được xuất.
• Sử dụng Drive In cho kho thường xuyên yêu cầu đúng mã lô.
• Không kiểm tra hàng nằm sâu trong kệ.
• Thiếu cột bảo vệ và ray dẫn hướng xe nâng.
• Nhầm lẫn giữa LIFO trong vận hành kho và LIFO trong kế toán.
• Chỉ quan tâm đến sức chứa mà bỏ qua tốc độ luân chuyển.
• Không có phương án xử lý hàng tồn quá lâu.

 

10. Câu hỏi thường gặp về LIFO

LIFO là viết tắt của từ gì?

LIFO là viết tắt của “Last In, First Out”, nghĩa là hàng nhập kho sau sẽ được ưu tiên xuất trước.

LIFO phù hợp với loại hàng nào?

Phương pháp này phù hợp với hàng bền, đồng nhất, không có hạn sử dụng hoặc ít bị ảnh hưởng bởi thời gian như sắt thép, phụ tùng cơ khí và vật liệu công nghiệp.

Kệ nào phù hợp với LIFO?

Các hệ thống thường dùng gồm Drive In, Push Back, Double Deep và Radio Shuttle nhập – xuất tại cùng một đầu.

Kệ Drive In luôn vận hành theo LIFO đúng không?

Kệ Drive In một cửa thường vận hành theo LIFO. Nếu hệ thống có cửa nhập và cửa xuất ở hai phía, còn gọi là Drive Through, hàng có thể luân chuyển theo FIFO.

Có thể áp dụng LIFO cho kho lạnh không?

Có thể nếu hàng hóa đồng nhất, thời hạn bảo quản dài và được kiểm soát tốt. Với thực phẩm có hạn dùng khác nhau, doanh nghiệp nên ưu tiên FIFO hoặc FEFO.

LIFO có được sử dụng để tính giá xuất kho không?

Không nên đồng nhất LIFO vật lý trong kho với phương pháp kế toán. IAS 2 không chấp nhận LIFO để tính giá hàng tồn kho; doanh nghiệp cần tuân thủ chế độ kế toán áp dụng.

Nếu doanh nghiệp đang cần thiết kế kho vận hành theo LIFO, Au Viet Rack có thể hỗ trợ khảo sát mặt bằng, thiết kế layout, tính toán sức chứa và lựa chọn hệ thống kệ phù hợp. Một phương án được tính toán đúng ngay từ đầu sẽ giúp tối ưu diện tích, bảo đảm an toàn và nâng cao hiệu quả vận hành lâu dài.

Doanh nghiệp có nhu cầu triển khai hoặc nâng cấp hệ thống kệ kho hàng có thể liên hệ Au Viet Rack để được khảo sát và tư vấn giải pháp phù hợp.

• Hotline: 0933 733 011 - 0944 873 938
• Email: info@auvietrack.com
• Website: Auvietrack.com
• Văn phòng: Tầng 3, Tòa nhà An Phú Plaza, 117-119 Lý Chính Thắng, Phường Xuân Hòa, TP. HCM
• Nhà máy sản xuất: F5/70D, Ấp 6, Xã Hưng Long, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam