FIFO và LIFO khác nhau như thế nào? So sánh chi tiết từ A-Z

Trong quản lý kho hàng, việc lựa chọn phương pháp xuất kho phù hợp không chỉ ảnh hưởng đến tốc độ xử lý đơn hàng mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng sản phẩm, chi phí lưu kho và hiệu quả vận hành doanh nghiệp. Hai phương pháp được sử dụng phổ biến nhất hiện nay là FIFO (First In, First Out) và LIFO (Last In, First Out).

Mặc dù đều là phương pháp quản lý luân chuyển hàng hóa, FIFO và LIFO có nguyên lý vận hành hoàn toàn khác nhau, phù hợp với từng loại sản phẩm và mô hình kinh doanh riêng. Vậy FIFO và LIFO khác nhau như thế nào? Doanh nghiệp nên áp dụng phương pháp nào để tối ưu hiệu quả quản lý kho? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

FIFO là gì?

FIFO (First In, First Out) là nguyên tắc quản lý hàng hóa theo phương thức nhập trước - xuất trước, nghĩa là lô hàng được nhập vào kho sớm nhất sẽ được ưu tiên xuất trước.

Phương pháp này giúp hạn chế hàng tồn kho lâu ngày, đặc biệt phù hợp với những sản phẩm có hạn sử dụng hoặc dễ bị giảm chất lượng theo thời gian như thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm và hóa chất.

LIFO là gì?

LIFO (Last In, First Out) là phương pháp nhập sau - xuất trước, trong đó lô hàng được đưa vào kho gần nhất sẽ được ưu tiên xuất trước.

Khác với FIFO, LIFO thường phù hợp với những loại hàng hóa không bị ảnh hưởng bởi thời gian lưu kho hoặc có đặc điểm xếp chồng, chẳng hạn như vật liệu xây dựng, cát, đá, than hoặc một số nguyên liệu công nghiệp.

FIFO và LIFO khác nhau như thế nào?

Mặc dù đều nhằm mục tiêu quản lý dòng chảy hàng hóa trong kho, FIFO và LIFO có sự khác biệt rõ rệt về nguyên lý hoạt động, khả năng bảo quản hàng hóa và tác động đến chi phí.

Nguyên lý hoạt động của FIFO và LIFO

Nguyên lý hoạt động của FIFO và LIFO

Ưu và nhược điểm của FIFO

Ưu điểm

Giảm nguy cơ hàng hết hạn

Do hàng cũ luôn được xuất trước nên FIFO đặc biệt phù hợp với các sản phẩm có thời hạn sử dụng ngắn hoặc yêu cầu kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt.

Theo GS1, việc áp dụng đúng nguyên tắc FIFO kết hợp truy xuất nguồn gốc giúp doanh nghiệp giảm nguy cơ tồn đọng hàng hóa và cải thiện khả năng thu hồi sản phẩm khi cần thiết.

Dễ quản lý chất lượng

FIFO giúp doanh nghiệp dễ dàng theo dõi tuổi của từng lô hàng, từ đó hạn chế hư hỏng và giảm tỷ lệ hàng phải tiêu hủy.

Giá trị hàng tồn kho phản ánh sát giá thị trường hơn

Trong môi trường giá tăng, hàng tồn kho còn lại theo FIFO thường là các lô nhập gần đây nên có giá trị gần với chi phí thay thế hiện tại hơn.

Nhược điểm

• Cần bố trí kho khoa học để đảm bảo hàng cũ luôn dễ tiếp cận.
• Chi phí đầu tư hệ thống kệ hoặc phần mềm quản lý có thể cao hơn.
• Không phù hợp với một số loại hàng hóa được lưu trữ theo dạng xếp chồng khó tiếp cận.

Ưu và nhược điểm của LIFO

Ưu điểm

Phù hợp với một số mô hình lưu trữ tải trọng lớn

Các kho chứa vật liệu xây dựng, thép cuộn hoặc nguyên liệu không bị ảnh hưởng bởi thời gian lưu kho có thể áp dụng LIFO để tận dụng không gian.

Tận dụng tốt các hệ thống kệ mật độ cao

Những hệ thống như Drive-In Rack hoặc Push Back Rack thường vận hành theo nguyên lý LIFO, giúp tăng mật độ lưu trữ và giảm diện tích lối đi.

Nhược điểm

Nguy cơ hàng tồn lâu ngày

Nếu không có kế hoạch kiểm soát, các lô hàng nhập trước có thể bị lưu kho quá lâu, làm tăng nguy cơ xuống cấp hoặc lỗi thời.

Không phù hợp với hàng có hạn sử dụng

Do hàng mới luôn được xuất trước, hàng cũ dễ bị "quên" trong kho.

Không được IFRS chấp nhận

Các doanh nghiệp lập báo cáo tài chính theo IFRS không được sử dụng LIFO để xác định giá trị hàng tồn kho.

Khi nào nên sử dụng FIFO?

FIFO thường được khuyến nghị trong các ngành:

• Thực phẩm và đồ uống.
• Dược phẩm.
• Mỹ phẩm.
• Hóa chất.
• Linh kiện điện tử.
• Hàng tiêu dùng nhanh (FMCG).
• Kho lạnh.

Ngoài việc giảm nguy cơ hết hạn, FIFO còn hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Khi nào nên sử dụng LIFO?

LIFO phù hợp hơn với kho hàng cho các sản phẩm như:

• Vật liệu xây dựng
• Xi măng
• Thép
• Cát, đá
• Than
• Gỗ nguyên liệu
• Một số kho công nghiệp có hàng hóa đồng nhất

Trong thực tế, nhiều hệ thống Drive-In Rack được thiết kế để vận hành theo LIFO nhằm tối ưu mật độ lưu trữ.

Hệ thống kệ kho nào phù hợp với FIFO và LIFO?

Việc áp dụng FIFO hay LIFO không chỉ phụ thuộc vào quy trình quản lý kho mà còn liên quan trực tiếp đến thiết kế của hệ thống giá kệ. Mỗi loại kệ có cấu tạo và cách tiếp cận hàng hóa khác nhau, từ đó quyết định phương pháp luân chuyển phù hợp.

Dưới đây là những hệ thống kệ kho phổ biến và nguyên tắc xuất nhập hàng tương ứng.

Lưu ý: Trong thực tế, một số hệ thống như Radio Shuttle hoặc AS/RS có thể được cấu hình để vận hành theo FIFO hoặc LIFO tùy vào thiết kế kho và quy trình điều phối. Vì vậy, ngoài kết cấu kệ, doanh nghiệp cũng cần kết hợp với phần mềm quản lý kho (WMS), cách bố trí lối đi và quy trình vận hành để đảm bảo nguyên tắc luân chuyển hàng hóa mong muốn.

Kết luận

FIFO và LIFO đều là những phương pháp quản lý hàng hóa quan trọng, nhưng mỗi phương pháp phù hợp với những mục tiêu và loại hình kho khác nhau. 

FIFO giúp giảm nguy cơ hàng hết hạn, hỗ trợ kiểm soát chất lượng và phù hợp với đa số doanh nghiệp sản xuất, bán lẻ hoặc thực phẩm. Trong khi đó, LIFO có thể phát huy hiệu quả trong các kho chứa vật liệu xây dựng hoặc hàng hóa đồng nhất, nơi ưu tiên tối đa hóa mật độ lưu trữ.

Bên cạnh việc lựa chọn phương pháp xuất kho, doanh nghiệp cũng cần đầu tư hệ thống kệ chứa hàng và phần mềm quản lý kho (WMS) phù hợp để triển khai FIFO hoặc LIFO một cách hiệu quả.